Hazine ve Maliye Bakanlığı’na bağlı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı, sahte belge ve naylon fatura düzenleme faaliyetlerini engellemek amacıyla yeni bir yapay zeka tabanlı sistem olan KURGAN (Kuruluş Gözetimli Analiz Sistemi)’ı devreye aldı. Kayıt dışı ekonomi ile mücadelede yeni bir dönem başlatan KURGAN, Türkiye genelindeki tüm mükelleflerin alış ve satış işlemlerini anlık olarak tarıyor ve risk puanları üzerinden inceleme sürecini başlatıyor.
KURGAN nasıl çalışıyor?
KURGAN, çok sayıda veri kaynağını eş zamanlı olarak analiz ederek şirketlerin ticari işlemlerini tarıyor. Bu süreçte kullanılan risk puanı sistemi, yapılan işlemlerde naylon fatura ihtimali olup olmadığını belirlemeyi amaçlıyor. Riskli görülen işlemler için mükelleflere bilgi talebi gönderiliyor. Bu talepte, alınan mal ve hizmetlerin indirim konusu yapılıp yapılmadığı, düzeltme beyannamesi verilip verilmediği gibi kritik sorular yer alıyor.
İlk denemelerde sorunlar ortaya çıktı
Ancak KURGAN’ın ilk uygulama süreci tartışmalara yol açtı. Ekonomim.com’un aktardığı bilgilere göre sistemden gelen ilk bildirimler firmalara ve mali müşavirlere ulaştığında, henüz resmi bir inceleme veya raporlama yapılmadan birçok şirkete “riskli mükellef” uyarısı gönderildi. Bununla birlikte riskli görülen firmaların müşterilerine de benzer bildirimler gitmesi, tedarik zincirinde ciddi belirsizlik yarattı.
Özellikle ithalata dayalı alımlarda yanlış işaretlemeler yapıldığı ve köklü firmaların ticari itibarının zedelendiği bildirildi. Bazı işletmeler, hakkında risk bildirimi gelen tedarikçileriyle iş ilişkilerini durdurmak zorunda kaldı. Bu durum hem piyasada güven sorununa yol açtı hem de mali müşavirler için yoğun mesai anlamına geldi.
Sektörden tepkiler ve TÜRMOB’un görüşü
Sektör temsilcileri, resmi tespit yapılmadan sadece algoritmanın ürettiği risk değerlendirmeleriyle firmalara uyarı gönderilmesinin ticari itibarı zedelediğini belirtiyor. Bu durumun hem firmaların iş sürekliliğini hem de müşteri güvenini olumsuz etkilediği ifade ediliyor.
Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği (TÜRMOB) Başkanı Emre Kartaloğlu ise kayıt dışı ekonomiyle mücadelenin önemini vurgulayarak sistemin arkasında olduklarını, ancak KURGAN’ın yasal altyapısının daha güçlü hale getirilmesi gerektiğini söyledi.
Kayıt dışı ekonomiyle mücadelede yeni dönem
Her ne kadar başlangıçta sorunlar yaşansa da yapay zeka tabanlı KURGAN’ın uzun vadede kayıt dışı ekonomiyle mücadelede önemli bir araç olması bekleniyor. Vergi Denetim Kurulu’nun bu hamlesiyle birlikte Türkiye’de dijitalleşme ve yapay zekanın kamu denetim süreçlerinde daha etkin bir şekilde kullanılmasının önü açılıyor.
